شیوه نامه دانشنامه

 

۱- پ: ارجاع به اولین داده های مستند و مسند؛ منابعی که به صورت مستند سخن گفته و اسناد کلام خویش را بیان داشته اند بر مواردی که از چنین پشتوانه ای برخوردار نیست و پژوهنده راه رفته آن را مقبول می داند، راجح است.

۲- پ: به هنگام تعارض در مرحله پیش گفته، هم سازی یک داده با داده های دیگر (هم پشتی چند داده) به عنوان وجه برتری آن به شمار می آید.از این مقوله در علم حدیث به عنوان مستفیض، یاد می شود. در این جا بی آن که در باب آن اصطلاحات چند و چونی شود، به همین مقدار بسنده می گردد که روایت یا خبر دارای روایت هم سو، بر روایت دیگر مقدم می شود.

۳- پ: چنان که در توثیق (تعدیل) یک فرد، نظر مخالف بر موافق و در ترجیح (تقبیح) سخن موافق، بر مخالف رجحان می یابد و این امر با آن چه در علم درایه و رجال وجود دارد تا حدی متفاوت است.

۴- پ: بهره گیری از عنصر عقل؛ گر چه برخی بر آنند که در مطالعات تاریخی و به طریق اولی در شخصیت نگاری از این عنصر نمی توان بهره گرفت، اما توجه با این رویکرد که آن چه به یک فرد نسبت داده می شود باید با عقل طبیعی ـ نه عقل نظری ـ زمانه هم سازی داشته باشد، سخن مقبولی است. در زندگی افراد گاهی داستان هایی ذکر می شود که تحقق آن ها به وجود امکاناتی پیوند دارد و عقل طبیعی (تجربی) پذیرش آن را آسان نمی داند، جز آن که منطق بروز یا ایجاد آن ذکر شود. بنا بر این مقوله کرامت یا معجزه در جای دیگری مورد مداقه قرار می گیرد.

ت. واقع گرایی: گر چه در مطالعات علوم انسانی از جمله مقولات تاریخی، به راحتی نمی توان از واقع گرایی سخن به میان آورد، اما گذشته از گفت و گوهای فلسفی و مدققانه در این باره، تلاش آن است که آن چه عرضه می شود با اصول پژوهش علمی، نه لزوما علوم تجربی، منطبق تر باشد، هر چند با نظر مشهور هم سازی نداشته باشد. به این منظور، هر ادعا یا یافته‌ای، گذشته از استناد به منابع و مآخذ، با ادبیات یا فرهنگ زمانه مورد نظر نیز هم سنجی می شود تا صحت و سقم آن به دست آید. به بیان دیگر این اخبار و گزارش‌های مستقیم نیست که برای کشف یک حقیقت تاریخی مورد اتباع قرار می گیرند، بلکه اطلاعات عمومی و فرهنگی زمانه نیز می توانند در اکتشاف حقیقت کارساز شوند.

ث. مذهب شناسی: شخصیت هایی که مورد مطالعه قرار می گیرند از جهات مختلفی شناسایی می شوند که یکی از آن ابعاد، گرایشات مذهبی آن ها است. اگر اختلافی در این باره پیدا شود و از نظر داده های تاریخی نتوان راه گریزی برای آن پیدا کرد، برخی از منابع به عنوان مرجع علمی قلمداد شده و داده آن ها ملاک قرار می گیرد، جز این خود با تردید سخن گفته باشند یا تصریحی به مذهب افراد نکرده باشند. کتاب های رجالی شیعه؛ اعم از نوشته های کهن و متأخر، کتاب الذریعه، اعیان الشیعه و …