شیوه نامه دانشنامه

 

۲-  شخصیت علمی ـ مذهبی؛ هر یک از اشخاصی که مورد مطالعه قرار می گیرند، به لحاظ فردی دارای ویژگی هایی اند که در این محور به آن پرداخته می شود.

۳- نقش سیاسی، اجتماعی و فرهنگی؛ شعاع وجودی اشخاص در جامعه البته مهم ترین محور مورد تحقیق خواهد بود، این که این شخص چه نقشی در حیات اجتماعی ایفا کرده است. البته روشن است که همه مباحث در ارتباط شخص با امام مورد مداقه قرار می‌گیرد.
در این بخش از مطالعات که هم چون دیگر پژوهش های تاریخی، فعالیتی اکتشافی است، پژوهنده بدون فرضیه اولیه و صرفا برای کشف آن چه بوده و رخ داده، به جستجو در منابع و مآخذ تاریخی، به معنای اعم کلمه می پردازد و یافته های خود را بر اساس الگوی تحقیق عرضه می دارد. برای توضیح بیشتر لازم است به اختصار توضیحی ارائه شود:

الف. منابع: شناخت و معرفی شخصیت های تاریخی، تنها از طریق مراجعه به منابع امکان پذیر است. مراد از منابع در این دست از مطالعات، کتاب ها و مکتوباتی است که از زمان آن شخصیت یا نزدیک به او باقی مانده است. این نوشته ها در یک نگاه کلان خود دو گونه اند؛ یا به صورت عمومی است که از لابلای آن می توان مطالبی را در باره شخصیت مورد نظر اکتشاف کرد و یا در خصوص شخصیت است (در باره او به طور خاص بابی گشوده شده است) که طبعا توجه بیشتری را می طلبد، چون امکان تأثیرگذاری عوامل غیر علمی در این دسته بییشتر است. به هر روی این نوشته ها می تواند توسط خود فرد باشد که طبعا در شناخت شخصیت علمی و فکری او بسیار مؤثر خواهد بود و یا توسط دیگران تدوین یافته باشد، چه این که بی واسطه باشد مثل نوشته هایی که گزارشگران یک واقعه از خود به جای می¬گذارند یا خاطره های روزانه ای افراد می نویسند، یا با واسطه راویان و گزارشگران است. بدیهی است هر یک از این آثار دارای اعتبار خاصی است که حسب مورد بررسی خواهد شد.

ب. تحقیقات: آثار و نوشته هایی که در ادوار بعدی و بر اساس داده های پیشینیان شکل گرفته اند، دسته دیگر از مآخذ پژوهشی را شکل می دهند که برای تعریف شخصیت ها مراجعه به آن ها گره گشایی دارد، اما روشن است که میزان وثاقت این دست از نوشته ها، به میزان استنادات و اعتبار مستندات خواهد بود و نمی توان داده ای را به استناد یک نوشته یا نقل یک راوی پذیرفتنی دانست، بلکه اعتبار سنجی آن داده برای کشف حقیقت امری لازم است.

پ. دفع تعارض: گزاره های تاریخی چه به لحاظ معنا داری و چه از نظر ساختاری، گاه با یک دیگر در تعارض می افتند و برای رفع آن راه کارهایی قابل اتباع است. در بخش شخصیت نگاری، چند اصل برای رفع تعارض دنبال می شود: